Impressie Platformbijeenkomst IJsselmeergebied 7 november

Zesde Platformdag IJsselmeergebied: oefening met omgevingskwaliteit

‘Kwaliteit’ is misschien wel het meest gebruikte woord in het ontwikkelproces van de Agenda IJsselmeergebied 2050. Landschappelijke kwaliteit, ruimtelijke kwaliteit, cultuurhistorische, ecologische en natuurkwaliteit, er zijn de afgelopen jaren veel varianten benoemd en bediscussieerd. Maar nu de Agenda IJsselmeergebied 2050 een feit is, wordt een sterke behoefte gevoeld aan een toolbox om al die verschillende kwaliteitselementen concreet te hanteren. Voor de eerste projecten onder de vlag van de Gebiedsagenda is al een startbeslissing genomen. Hoog tijd om een ‘Leidraad Omgevingskwaliteit’ te ontwikkelen. Vanuit de Agenda IJsselmeergebied 2050 werkt een Team Omgevingskwaliteit hieraan.

De platformdag

De zesde Platformdag IJsselmeergebied op 7 november 2019 in Lelystad, bedoeld om bij het IJsselmeergebied betrokken partijen weer eens bijeen te brengen, bood een mooie gelegenheid om de aanzet tot zo’n leidraad te testen. Een nuttige exercitie, omdat de ontwikkelaars duidelijk konden zien op welke punten de leidraad en het werken ermee nog verder moeten worden ontwikkeld.

Ideëen op geeltjes op een topografische kaart m.b.t. de inrichting en verschijningsvormen van en rond het IJsselmeer

Waar en waarom wel of niet een nieuw resort?

Dagvoorzitter Albert Remmelzwaal (RWS WVL) verwelkomde op de Platformdag ongeveer zestig deelnemers. Hij gooide meteen de knuppel in het hoenderhok. ‘We spreken zo makkelijk over gebiedskwaliteit, maar waar hebben we het dan eigenlijk over? Gaat het om een paar locaties? Of over het geheel? Gaat het om beleving? Of over iets tastbaars? Nog ingewikkelder wordt het als men “gebied” of “omgeving” ontleedt in kwaliteitscomponenten zoals ruimtelijke, natuurlijke of cultuurhistorische kwaliteit. Gaat het bij dat laatste dan om de cultuur of om de historie? En is de waardering voor dit alles objectief meetbaar of te wegen?’ Een schets die duidelijk aangaf dat een Leidraad Omgevingskwaliteit nooit een soort checklist kan zijn die je in een project alleen maar hoeft te doorlopen. Wat de leidraad wél kan zijn, bevindt zich nog in een experimenteerfase.

Bart Buijs (adviesbureau Het Oversticht) en Desiree Bokma (ministerie van BZK) presenteerden de aanzet tot een methodiek die van nut kan zijn in een verkenning of planproces. Voortbouwend op de bekende ‘tien gouden regels’ die Frits Palmboom opstelde voor de ruimtelijke kwaliteit van het IJsselmeergebied, formuleerden ze er nog twintig regels bij: tien voor ecologische kwaliteit en tien voor cultuurhistorische kwaliteit. Regels met de zeggingskracht van principes of uitgangspunten. Bart Buijs plaatste daar al direct een voorbehoud bij: ‘Principes leiden niet vanzelf tot meer kwaliteit; ze vormen slechts een taal om over kwaliteit te kunnen discussiëren.’

Testcase
Hoe terecht dit voorbehoud was, bleek tijdens twee discussierondes over in het IJsselmeergebied te realiseren projecten. In de eerste sessie ging het om een denkbeeldig aan te leggen resort met vakantiewoningen, winkels, restaurants, jachthaven en zo meer. Met als streven ‘het beste uit het landschap halen’, kregen zes gesprekstafels de opdracht om aan de hand van de drie sets van ‘gouden regels’ antwoord te geven op de vragen óf zo’n resort er zou mogen komen en zo ja, waar en hoe het dan zou moeten worden ingericht en uitgevoerd. Discussie was er zeker, levendig en op het scherp van de snede. Aan sommige gesprekstafels leidden de nieuwe ‘gouden regels’ voor ecologie en cultuurhistorie tot een duidelijk omlijnde gedachtewisseling over de te maken keuzes. Maar aan andere tafels kwamen die regels maar ten dele aan de orde en spraken de deelnemers vanuit hun eigen werkelijkheid, standpunten en belangen. Iemand merkte bijvoorbeeld op weinig te kunnen beginnen met de ‘gouden regels voor ecologie’ omdat deze ‘sterk defensief en behoudend zijn geformuleerd’, terwijl hij zelf juist zou willen ontwikkelen. Met dit soort feedback kunnen de makers hun Leidraad Omgevingskwaliteit in wording verder aanscherpen. Daarbij kunnen ze ook de ervaring meenemen dat een ‘discussietaal’ pas kan functioneren als de betrokken partijen de begrippen in die taal eenduidig interpreteren en die als ook hún taal kunnen hanteren. Dat laatste zal altijd en in ieder project opnieuw een grote wissel trekken op de vormgeving en begeleiding van een dialoog of discussie(proces). Een uitgebreider artikel over de opzet en het functioneren van de Leidraad Omgevingskwaliteit verschijnt eind december in de volgende Nieuwsbrief Agenda IJsselmeergebied 2050.

Werkgroep in actie tijdens de zesde Platformdag IJsselmeergebied op 7 november 2019 in Lelystad

Gouden regels lokken levendige discussie uit aan alle tafels.

Projecten op stapel
In het IJsselmeergebied staan twee projecten op stapel waar een Leidraad Omgevingskwaliteit zou kunnen worden toegepast: Oostvaardersoevers en Wieringerhoek. Voor beide is dit najaar een startbeslissing genomen. Projecttrekker Petra van Konijnenburg RWS-Midden-Nederland) gaf een korte presentatie van ‘haar’ project Oostvaardersoevers: een verbinding van Markermeer met de Oostvaardersplassen en de Lepelaarplassen tot één toekomstbestendig zoetwaterecosysteem. Een project waarin innovatieve waterbouw wordt toegepast en een aantrekkelijker, meer beleefbaar en veilig merengebied wordt gerealiseerd. Dat is de doelstelling, waaronder tal van subdoelstellingen zijn gevoegd. In het gebiedsproces tot aan het voorkeursalternatief (begin 2021) evolueert het brede, vrije en creatieve denken tot een concreet en meest kansrijk plan. In alle tussenliggende fasen: technisch onderzoek, ontwikkelen van bouwblokken en opstellen van kansrijke alternatieven, kan een goede Leidraad Omgevingskwaliteit van grote waarde zijn. Meer over dit project én over het project Wieringerhoek leest u ook in de volgende Nieuwsbrief Agenda IJsselmeergebied 2050.