Gebiedsdialoog 1 - Natuur, recreatie, waterkwaliteit, visserij

Op 19 en 26 mei jl. vond de eerste van in totaal drie geplande gebiedsdialogen plaats in het kader van de Gebiedsagenda IJsselmeergebied 2050. Zo’n 60 personen van overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties gingen met elkaar in gesprek over ruimtelijke opgaven en ontwikkelingen rondom het IJsselmeergebied.  Door middel van ontwerpend onderzoek hebben zij nieuwe kansen voor het gebied in beeld gebracht. De bijeenkomsten vonden plaats bij het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier in Heerhugowaard.

Mensen aan de tekentafel

Dromen over natuur- en waterkwaliteit, drinkwatervoorziening, visserij en recreatie

In deze eerste dialoogronde zijn de thema’s natuur- en waterkwaliteit, drinkwatervoorziening, visserij en recreatie aan bod gekomen. De eerste dag stond in het teken van ‘dromen’. Wat zijn waarden en kwaliteiten die we absoluut voor de toekomst moeten koesteren? Daarnaast werden verbindingen tussen de thema’s verkend (cross-overs). Waar kunnen thema’s elkaar versterken en is sprake van een win-win situatie? Maar ook; waar bijten zij elkaar en ligt er een dilemma dat opgelost moet worden? En waar ontbreekt nog kennis om goed antwoord te kunnen geven op mogelijkheden om te verbinden? Dit zijn de vragen waarmee de deelnemers door dagvoorzitter Harry Keereweer en ateliermeester Joke Schalk op pad werden gestuurd in deelgroepen. De eerste dag sloot af met een vraaggesprek tussen de aanwezigen in de zaal en twee bestuurders: Kees Stam (lid dagelijks bestuur Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier) en Marc Hameleers (regioambassadeur ministerie van Economische Zaken en lid kwartiermakende stuurgroep Gebiedsagenda IJsselmeergebied 2050). Zij reflecteerden ook kort op deze gebiedsdialoog en keken met ons mee vooruit. Marc: “Iedereen zou iets van zijn ideeën terug moeten zien in de Gebiedsagenda. Houd deze energie, die jullie vandaag hebben laten zien, daarom vast!”

Verdieping

Op de tweede dag hebben de deelnemers de resultaten van dag één uitgewerkt en aangescherpt. Een deel van de mensen die aanwezig was op de eerste dag kwam ook op de tweede dag. Daarnaast was er een groot aantal nieuwe mensen, waardoor er ook met een frisse en onbevangen blik naar de resultaten van de eerste dag werd gekeken. Wederom werd uiteengegaan in deelgroepen, waarbij elke groep een eigen opgave meekreeg om uit te werken. Met een krachtenveldanalyse, een zoneringskaart (waar doe je wat?) en een uitwerking voor een specifiek deelgebied werden ideeën en oplossingsrichtingen getest en uitgediept.

Een greep uit de oogst: knuffelnatuur, pistekaarten en herders

Het resultaat van beide dagen laat zien dat er veel kansen liggen om thema’s samen te brengen. Voor de natuuropgave moeten we streven naar een meer robuust systeem, zo was de algemene gedachte. Daarbij willen we nadrukkelijker de verbinding zoeken met aangrenzende grote systemen als de IJssel, de Friese Boezem en het Veluwemassief. Meer geleidelijke oeverovergangen langs de dijken biedt kansen voor zowel natuur, waterkwaliteit als recreatie. Het IJsselmeergebied als natuurgebied is divers en biedt voor ieder wat wils. Het kan voor de recreant  een decor zijn (knuffelnatuur), een bestemming (safari, vogelspotten) of een export icoon (nieuw nationaal park).

Het idee van exporticoon sluit aan bij het signaal dat het IJsselmeergebied meer moet worden gepromoot als één gebied met een eigen identiteit. Openheid, weidsheid en het Zuiderzee karakter blijven daarbij de kernwoorden die de identiteit van het gebied ook in de toekomst zullen blijven bepalen, zo werd gepleit. De randen van het gebied kunnen recreatief benut worden, maar daarbij moet wel worden opgepast dat de openheid in stand blijft.  Door nadrukkelijker verbindingen tussen de verschillende kusten te leggen krijgt het gebied meer betekenis voor de recreant. Bijvoorbeeld door het herstellen van bootverbindingen met waterbussen of door een pistekaart te maken van routes langs het water.

Een belangrijke opgave voor de visserijsector is verduurzaming. Door de deelnemers zijn oplossingen aangedragen voor de toekomst van de (beroeps)visserij. Bijvoorbeeld door recreatieve verbreding zoals ‘recreatief bootliften’ en ‘met de visser mee op pad’, Maar ook door vissersboten in te zetten bij de monitoring van de waterkwaliteit of als beheerder van de quagga-mossel populatie, waarmee de visser van jager ook een hoeder van het gebied wordt.

Zuiver water is de basis voor veel goeds, zo werd onderkend. Zowel voor de mens (drinkwater), recreatie (zwemwater) als ook de natuur (gezonde visstand). Essentieel voor zuiver water is een gezondere nutriëntenbalans, met voldoende ‘vrije’ voedingsstoffen voor vissen. Omdat sommige wateren nu arm zijn aan nutriënten, werd door sommigen geopperd om de Afsluitdijk en de Houtribdijk open te maken. Hier is echter ook wrijving. Hoe kan het IJsselmeer de functie als drinkwaterreservoir vervullen als je via de Afsluitdijk zout water binnen laat? En een groei van de kranswierpopulatie, iets wat ontstaat bij een goede waterkwaliteit, is niet altijd prettig voor de pleziervaart. Kortom, naast kansen voor cross-overs zijn er ook zeker nog dilemma’s om op te lossen en vragen te beantwoorden.

Het vervolg

Rob Bouman, projectleider vanuit het ministerie van IenM, sprak van een overweldigende hoeveelheid en rijkdom aan ideeën. Ook de deelnemers waren enthousiast over de aanpak. “Dit is voor mij de eerste keer dat we integraal nadenken over de toekomst van het IJsselmeergebied”, aldus een van de aanwezigen. Er werd dan ook tevreden teruggekeken op deze twee dagen. En het wordt gewaardeerd dat er nu met een open blik wordt nagedacht over een gebied dat in werkelijkheid best veel gezichten kent en bestuurlijk versnipperd is.

Al met al overstegen de resultaten niet zelden de afbakening van de vier thema’s. Dit is precies wat het proces van de Gebiedsagenda faciliteert: verbindingen tussen thema’s onderzoeken zonder je te laten belemmeren door sectorale barrières.