Recreatie en toerisme

Betekenis van het gebied

Het IJsselmeergebied is van groot belang voor recreatie en toerisme. Niet alleen voor de watersport, als een van de grootste getijdevrije zoetwater meren van West Europa, maar ook voor andere vormen van recreatie zoals sportvisserij, strand- en oeverrecreatie en verblijfsrecreatie. Uit diverse onderzoeken blijkt dat recreanten plassen- en merengebieden tot de top 3 rekenen van meest aantrekkelijke gebieden om aan te recreëren. Het is ook een gebied dat een bijzondere belevingswaarde biedt met hoge kwaliteiten, met verre horizonten, vergezichten over water, natuurbeleving, gevarieerde oevers, kusten en dijken en met veel cultuurhistorische steden langs de oevers. Aan de zuidkant, het IJmeer, sluit het gebied aan aan de Metropool Amsterdam en is het water eigenlijk een soort waterpark van de Randstad. Het IJsselmeergebied draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de woon- en leefomgeving en het vestigingsklimaat in de Metropool Amsterdam. Voor veel mensen is het IJsselmeer gebied dus een gebied om op of langs van te genieten. Er wordt dan ook veel gewandeld en gefietst langs de oever.

Recreatie en toerisme is een belangrijke economische factor. In 2000 was de sector goed voor de helft van de economische waarde in het IJsselmeergebied en bijna de helft van de werkgelegenheid.

Rond het IJsselmeer zijn vele recreatief toeristische voorzieningen: jachthavens, campings/bungalowparken/hotels/pensions, wandelpaden/routes, fietspaden/routes, strandjes om te zonnen/zwemmen etc. Zo zijn er ongeveer 130 jachthavens met een kleine 20.000 ligplaatsen. Er varen ca. 450 traditionele schepen met groepen (chartervaart). Er zijn ca. 25 verblijfsrecreatie-bedrijven, met zo’n 9000 standplaatsen rond het IJsselmeergebied en vele grote en kleine attracties. Rond het IJsselmeer lopen een bewegwijzerde lange-afstand wandelpad en een lange-afstand fietsroute. Bijna een half miljoen sportvissers vist wel eens in het IJsselmeer vanaf de oever of vanaf een bootje.

Het gebied, inclusief de oevers is van grote cultuurhistorische waarde. De geschiedenis van het water, met de strijd tegen het water (o.a. de Afsluitdijk), de handel (VOC) en visserij, ambachten en vervoer over water geeft vooral grote toeristische meerwaarde aan het gebied en maakt het voor velen het bezoeken waard.

Hoe werkt het?

De recreatieve functie hangt nauw samen met het aanbod van voorzieningen. Vanzelfsprekend moet de basis in orde zijn: landschappelijke/cultuurhistorische kwaliteit, toegankelijkheid. Door het bieden van voorzieningen wordt het gebied benut en kunnen recreanten er gebruik van maken. Te denken is aan wandel- en fietspaden, aanleg van stranden, bieden van overnachting op campings en ligplaatsen in jachthavens en het bieden van gastvrijheid, bezoekpunten en horeca in de steden. Op een deel van deze voorzieningen vinden ook de verdiensten plaats.

Belangrijk is dat het beheer van het gebied (mede) afgestemd is op de recreatieve gebruiksfuncties. Hierbij is te denken aan beheer van de (openbare) voorzieningen als stranden en paden, maar ook aan het bevaarbaar houden van het water door baggeren van de haventoegangen, aanbrengen van betonning en beheren van de waterplantengroei. Verder is promotie en marketing van het gebied van belang. De potentiele bezoeker moet de kwaliteiten van het gebied weten en weten wat er te doen en te beleven is.

Opgave

De belangrijkste opgave op het gebied van recreatie en toerisme is het beheren van het IJsselmeergebied als samenhangend recreatief toeristisch gebied. De belangrijkste opgaven voor de beleving spelen langs de oevers. Bij de opgave voor het gebied moeten de oevers en het aangrenzende land ook mee beschouwd worden. Dit betekent:

  • Een samenhangende beheerorganisatie die de kernwaarden van het gebied veilig stelt en ontwikkelt (openheid, ruimtelijke kwaliteit, waterkwaliteit, natuur, toegankelijkheid en gebruiksmogelijkheden);
  • Samenhangende communicatie van de waarden van het gebied, inclusief de ontwikkelingen zoals de MarkerWadden;
  • Behoud van de bevaarbaarheid van het water en de toegangen van de havens;
  • Ontwikkelingsmogelijkheden voor ondernemers;
  • Behoud en versterken van de landschappelijke en cultuurhistorische waarden (openheid, oevers, dijken, historische steden);
  • Meekoppelen van recreatief medegebruik bij natuur en water huishoudingprojecten en hiermee ontwikkelen van meer vaardoelen en bezoeklocaties;
  • Ontwikkelen van het IJmeer als waterpark van de Noordvleugel voor woon- en vestigingsklimaat MRA en opvang van hittestress uit de stad.

Gemaakte keuzes

Het beleid is gericht op het behoud en verbeteren van de recreatiemogelijkheden, passend binnen de andere functies van het IJsselmeergebied. Dit is onder andere vastgelegd in de Rijstructuurvisie RRAAM en de stukken van de TMIJ (Toekomstbeeld Markermeer-IJmeer). Ook is binnen het Deltaprogramma meekoppeling een belangrijk item. In de provinciale structuurvisies/omgevingsplannen is recreatie een belangrijk onderwerp en worden de waarden van het gebied onderkend.

Samenhang

De budgetten en mogelijkheden voor recreatie en toerisme zijn de laatste jaren beperkt. Het Rijk heeft hier nauwelijks middelen voor en beleid en uitvoering is naar de provincies (en gemeenten) gedecentraliseerd. De kansen voor recreatie en toerisme liggen vooral in het meekoppelen met andere ontwikkelingen, zoals natuur, waterhuishouding, dijkverzwaring e.d. De beleving van het gebied is sterk afhankelijk van andere functies als natuur en landschappelijke kwaliteit, waterhuishouding en waterkwaliteit. De aanpassing van het peil kan van grote invloed zijn op de recreatiemogelijkheden (bevaarbaarheid, diepte, behoud stranden). Ook de ontwikkeling van de waterplanten in delen van de Randmeren en Markermeer hebben grote invloed op de bevaarbaarheid en oeverrecreatie. Aan de andere kant kan recreatief medegebruik bijdragen aan maatschappelijk draagvlak voor projecten ten behoeve van andere functies. De samenhang is dus zeer sterk.

Projecten

  • Dijkversterking en medegebruik
  • Deltaprogramma
  • Afsluitdijk en Houtribdijk
  • Luwtemaatregelen
  • MarkerWadden
  • Woningbouwopgave MRA
  • N2000

Literatuur

  • Samen meer IJsselmeer Waterrecreatie Advies
  • Ontwikkelingsbeeld Recreatie en Toerisme 2030, IJmeer/Markermeer en IJsselmeer van Arcadis
  • Toekomstbeeld Markermeer IJmeer, TMIJ
  • Inventarisatie Natura 2000
  • Diverse onderzoek Waterrecreatie Advies
  • Economische betekenis en perspectieven van het IJsselmeergebied (Org.id 2013)